■ گفته میشود کعبه تا آسمان امتداد دارد و اگر بنای ظاهریاش ویران هم شود، باز به آنسو میتوان نماز گزارد، پس چرا طواف در ارتفاعی بالاتر از سقف کعبه صحیح نیست؟
پاسخ: با آنکه امتداد منطقه کعبه به سمت آسمان نیز فضایی مقدس است، اما کیفیت نماز و طواف تابع دلیلی از قرآن و روایت است، نه تنها تقدس یک منطقه.
در همین راستا باید گفت؛ شرایط نماز و طواف با یکدیگر متفاوت بوده و هر کدام از این دو، تابع ادله خاص خود هستند. به طور کلی طواف باید به دور کعبه باشد، ولی در نماز، ایستادن به سمت کعبه کافی است.[1] به عبارتی، نماز را میتوان از هزاران کیلومتر دورتر به سمت کعبه ادا کرد، اما دایره جغرافیایی طواف بسیار محدود است.
در توضیح بیشتر این مطلب میتوان گفت؛ فقها در مبحث قبله و نماز میگویند:
مجرد رو به قبله بودنِ نمازگزار کافی است. برخی احادیث نیز مراد از قبله را چنین بیان کردهاند: «منظور از قبله کعبه است، برای کسانی که داخل مسجد الحرام هستند؛ و مسجد الحرام است، برای کسانی که بیرون مسجد و در محوطه حرم[2] هستند؛ و حرم است، برای کسانی که بیرون حرم هستند».[3]
چنانکه قبله، از نظر طولی نیز توسعه داده شده؛ یعنی محدود به ساختمان کعبه نیست، بلکه از اعماق زمین تا بالاترین درجات آسمان قبله شمرده میشود.[4] حتی فقها تصریح کردند که اگر - خدای ناکرده - روزی کعبه خراب شود نماز به سمت فضای آن کافی خواهد بود.[5]
اما در مورد طواف، آنچه ملاک است، صدق طواف و دور زدن اطراف کعبه است و اکثر فقها بر این باورند که ملاک در این موضوع، صدق عرفی است؛ بنابراین دور زدن در فضای بالاتر از ساختمان کعبه، از نظر عرف، طواف کعبه به شمار نمیآید.
با این وجود، گروهی از فقها در این زمینه معتقدند، همانگونه که در مبحث نماز، کعبه، از اعماق زمین تا امتداد آسمان قبله محسوب میشود، در طواف هم، لازم نیست فقط به دور ساختمان فعلی کعبه باشد، بلکه میتوان فضای کعبه از اعماق زمین و به سمت آسمانها را در نظر گرفت و گرد آن طواف کرد.[6]
[1]. جهت آگاهی بیشتر در این زمینه میتوانید به نمایه 42611 در همین سایت مراجعه نمایید.
[2]. منظور از حرم محوطهای محدود به مشخصات خاص است که در برخی جهات تا حدود 25 کیلومتر تا مسجد الحرام فاصله دارد. ر. ک: نمایه 46862.
[3]. «قَالَ الصَّادِقُ ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى جَعَلَ الْکَعْبَةَ قِبْلَةً لِأَهْلِ الْمَسْجِدِ وَ جَعَلَ الْمَسْجِدَ قِبْلَةً لِأَهْلِ الْحَرَمِ وَ جَعَلَ الْحَرَمَ قِبْلَةً لِأَهْلِ الدُّنْیَا». شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 1، ص 272، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
[4]. «قال الصادق ع أساس البیت من الأرض السابعة السفلى إلى الأرض السابعة العلیا». همان، ج 12، ص 65. در تعبیر فقها آمده است که «من تخوم الارض الی عنان السماء» قبله است. ر. ک: بنى فضل، مرتضى، مدارک تحریر الوسیلة، ج1، ص 122.
[5]. ر. ک: حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، نهایة الإحکام فی معرفة الأحکام، ج 1، ص 392، قم، مؤسسه آل البیت ع، چاپ اول، 1419ق.
[6]. ر. ک: نمایه 42611.
■ آیا کسی که خود را عادل نمیداند، میتواند جهت امام جماعت شدن اقدام نماید؟
در مسئله عدالت امام جماعت، همین که مأمومین امام را عادل بدانند کافی بوده و نماز امام و مأمومین صحیح است. ولی برخی از مراجع[1] در فرض سؤال که امام جماعت، خود را عادل نمیداند، تصدی امامت را برای او -بنابر احتیاط- جایز نمیدانند.
ضمائم:
پاسخ دفاتر ...
■ سلام علیکم خسته نباشید سووال این است که چرا خداند متعال این همه تاکید بر خواندن نماز در هر حالت و شرایطی را امر فرموده اند متشکرم
با سلام و تشکر از شما کاربر محترم
در پاسخ به سوال توجه شما را در چرایی اهمیت و تاکید به اقامه نماز به سه روایت از پیشوایان معصوم علیهم السلام که معرفت کامل به نماز دارند و خود در اقامه نماز سرآمد مومنین هستند جلب می کنیم
1ـ هشام بن حکم می گوید: ا ...