پاسخ: خشوع از آدابی است که در همۀ عبادات به ویژه نماز لازم می‌باشد. حقیقت خشوع عبارت است از فروتنی كامل در برابر هیبت و عظمت جمال و جلال محبوب. خشوع با درک عظمت و هیبت جمال و جلال حق به دست می‌آید. خداوند می‌فرماید: "قد افلح المؤمنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون"؛1 همانا رستگار شدند مؤمنانی كه در نمازشان خاشع‌اند. در توضیح این مطلب باید گفت: برخی از دل‌ها اهل عشق و محبّت و مظهر صفات جمال خدا 2هستند که به حسب نوع آفرینش متوجه جمال محبوب هستند. اینها در مسیر سلوک، نشانه‌هایی از جمال الهی یا اصل آن را درک کرده و از خودبی‌خود می‌شوند؛ چراکه در هر جمالی جلالی پنهان بوده و پشت پردۀ هر جلالی، جمالی وجود دارد. امیر مؤمنان علی علیه السلام فرمود: "منزّه است کسی که عذاب و نقمتش شدید بوده و در همان حال، رحمت او دوستانش را فرا گرفته و با آنکه دایرۀ رحمتش فراگیر می‌باشد، عذاب و نقمتش برای دشمنان شدت گرفته است". 3

پاورقی:
1 . مؤمنون: 1 ـ 2.
2 . [حضرت امام رحمة الله در همین کتاب در قسمت تفسیر سورۀ توحید دربارۀ صفات جلال و جمال الهی می‌نویسند: اهل معرفت صفات "جمال" را صفاتی می‌دانند که انس و دل بستگی می‌آورد و صفات "جلال" را صفاتی می‌دانند که وحشت و حیرت می‌آورد، یعنی آنچه به لطف و رحمت خدا تعلق دارد، از صفات "جمال" است؛ مثل رحمن، رحیم، لطیف، عطوف، رب و ... و نیز آنچه که به قهر و کبریایی حق تعالی متعلق است از صفات "جلال" محسوب می‌شود؛ مثل مالک، ملک، قهار، منتقم و ...].
3 . نهج البلاغه، خطبۀ89.