پاسخ: هر كدام از ما در حكم جماعتى هستيم كه به امامت يك نفر كار مى‏كند. امام اين جماعت در دنيا، درون ما است كه يا عقل است يا خيال يا وهم است و يا عشق، بالاخره هر كسى امام جماعت خود را مى‏شناسد، شؤون مادون و اعضا و جوارح زير دست، همه به امامت او كار مى‏كنند؛ يعنى اگر كسى ان شاء الله انسان سالم و سالكى بود، همه قواى درون و بيرونش به امامت عقل او كار مى‏كند.
انسان عاقل قواى درون و رفتار و گفتار و نوشتار بيرونى را عاقلانه تدبير و تنظيم مى‏كند. ما اگر خواستيم ببينيم در درون‏مان امام جماعت عقل است يا هواى نفس، از اعمال و رفتار و اقوال‏مان بايد بفهميم. يعنى گفتار انسان، رفتار انسان، نوشتار انسان، سيره و سنت انسان شاهد امامى است كه در محراب درون او نهادينه شده است.
ما از كجا مى‏فهميم فلان شخص آدم خوبى است؟ مى‏بينيم حرفِ خوب مى‏زند، كارِ خوب مى‏كند، حرفش با كارش مطابقت دارد. بدِ كسى را نمى‏خواهد. ظاهر و باطنش يكى است. همه اعمال او را جمع بندى مى‏كنيم و مى‏گوييم همه اين‏ها نشانه آن است كه در درون او نورى وجود دارد.
اما اگر كسى كار بدى كرد و دروغ گفت و عشوه‏اى كرد و رشوه‏اى برد و اختلاس كرد، نشانه آن است كه در دورن او خائنى امام شده است. پس اگر اعضا و جوارح سالم بود، اين‏ها مأمومان آن امام اند كه رو به قبله نماز خوانده است. اگر اعضا و جوارح به فساد آلوده شدند، مأمومان امامى هستند كه پشت به قبله دارد.
كسى كه درنده خو است در قيامت به صورت سگ در مى‏آيد و اعضا و جوارح او شهادت مى‏دهد كه او موجودى درنده است. آدم پر طمع به صورت موش در مى‏آيد و لازم نيست اعضا و جوارح او حرف بزنند.
به هر حال، بعضى‏ها مختالانه زندگى مى‏كنند نه عاقلانه. در قرآن آمده است: «إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ» . مختال و متخيل يعنى كسى كه با خيال زندگى مى‏كند. كسى كه با خيال زندگى مى‏كند نه با عقل، محبوب خدا نيست. همين ارزش‏هاى اعتبارى زود گذر، همين من و ماهاى زود گذر، اين‏ها خيالبافى است. اگر خداى ناكرده كسى سرگرم اين گونه مسائل بود و خود را به غير خدا مشغول كرد، مختال است.
آدم مختال آن است كه زندگى عاقلانه و نماز عاقلانه ندارد. نماز عاقلانه را كسى انجام مى‏دهد كه در بيرون نماز قواى خود را تطهير كرده باشد. حرف‏ها، خواندنى، و گفتار ناروا سبب مى‏شود ما زندگى و در نتيجه نماز عاقلانه نداشته باشيم.
اگر انسان سعى كند در تمام لحظات زندگى مراقب اعضا و جوارح و انديشه‏هاى خود باشد كه خلافى از آن‏ها سر نزند، قطعاً با حضور قلب بيش‏ترى نماز مى‏گزارد؛ زيرا حضور قلب چند دقيقه‏اى در نماز عصاره و خلاصه حفظ حضور قلب در محضر خدا در تمام ساعات زندگى است. كسى كه هر لحظه خود را در محضر خدا مى‏بيند، به راحتى و با حضور قلب كامل به نماز مى‏ايستد؛ اما آن كه در طول شب و روز به فكر همه چيز هست مگر خدا، قطعاً نمى‏تواند در نماز حضور قلب داشته باشد.