پاسخ: در خصوص فلسفه عبادات از جمله نماز، نکاتی را باید همواره مد نظر داشت:
1ـ آگاهی کامل از فلسفه همه احکام، دانشی فراتر از دانش بشری می طلبد. لیکن بطور اجمالی می دانیم که همه احکام واجب و مستحب به گفته خداوند حکیم مفید و دارای مصلحت و احکام حرام و مکروه مضر و دارای مفسده است. بنابراین در صورتی که فلسفه حکمی را بالخصوص ندانیم باز باید آن را انجام دهیم.
2ـ دانستن فلسفه و حکمت های همه احکام اگر برای همه غیر ممکن نباشد، برای بیشتر مردم غیر ممکن است و مانع از انجام وظایف و کار و زندگی آنها می شود. بنابراین لازم نیست دلیل همه احکام را همه مردم در همه زمانها بدانند.
3ـ کسی که می گوید تا فلسفه احکام را ندانیم به ان عمل نمی کنیم خود را از فواید این دستورات محروم ساخته است. مانند بیماری که بخواهد تمام جزدئیات نسخه یک طبیب حاذق را بررسی کند و رابطه آن را با مزاج خود تشخیص دهد و سپس به ان عمل کند. کسی که دستورهای خداوند را بر اساس حکمت می داند، نباید به خاطر اینکه دلیل حکمی را نمی داند از انجام آن تخلف کند.
4ـ همین قدر که احکام با عقل و علم ثابت مخالف نباشد، قابل پیروی است؛ مانند دستور طبیب که همین قدر که بدانیم طبابت او بر خلاف قوانین مسلم طبی و تندرستی نیست به ان عمل کنیم؛ با این تفاوت که در طبابت احتمال خطا و اشتباه می دهیم ولی در دستورات دینی، احتمال خطا و اشتباه هم نمی دهیم.
5ـ در جستجو فلسفه احکام نباید همیشه به دنبال علوم تجربی رفت و دلیلی مادی و فیزیولوژیک برایش جست و جو نمود. اینکه همواره در پی یافتن مصلحت با مفسده ای پزشکی یا ... باشیم برخاسته از نگرشی مادی گرایانه است. در حالی که بسیاری از احکام مصاحلی معنوی دارند که با علوم بشری و تجربی قادر به رد یا اثبات آن نیستند و یا اگر نظری بدهند بسیار سطحی است. چنان که در مورد روزه، علوم به خواص بهداشتی آن پرداخته اند ولی قرآن مجید فلسفه ای بالاتر را بیان فرموده و آن دست یابی به تقوا است.
6ـ هرجا از قرآن و حدیث، دلیل محکمی بر فلسفه حکمی نداریم، بهتر است ساکت باشیم و با توجیهات و حدسیات، دلیل تراشی نکنیم.
7ـ همان عقلی که ما را به فهمیدن فلسفه احکام دعوت می کند، همان می گوید: اگر علت می کند، همان می گوید: اگر علت حکمی را ندانستی، از آگاهان بپرس و اگر یقین داشتی آنها از طرف خداوند سخن می گوید، گفته آنها را بپذیریم و این همان تعبد در برابر اولیای دین است.
8ـ اگر گوشه ای از فلسفه حکمی را فهمیدیم، نباید خیال کنیم تمام فلسفه ان حکم را درک کرده ایم. مگر با عقل و فکر محدود انسانی، می توان به عمق احکامی که از علم بی انتهای خدا سرچشمه گرفته، پی برد؟
9ـ در دوران ائمه علیهم السلام از آنجایی که همه مردم قدرت هضم بسیاری از اسرار را نداشتند؛ ائمه (ع) در جواب افرادی که فلسفه احکام سوال می نمودند، مطالبی را که مطابق با فکر و درک آنها بود، بیان می کردند. بدیهی است که نمی شود حکم کرد که فلسفه و اسرار آن احکام منحصر به چیزی است که در آن روایت اشاره شده است؛ زیرا اگر پرسش کنندگان اسرار زیادتری را می خواستند، پیشوایان دینی مطالب زیادتری می گفتند