■ آیا خواندن آیه «إِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیما» بعد از تمام نمازها مستحب است؟
پاسخ: روایات مختلفی درباره استحباب خواندن این آیه شریفه[1] بعد از نمازها نقل شده است:
الف. بعد از نماز صبح و نماز مغرب
امام کاظم(ع): «هر آنکس پس از نماز صبح و مغرب پیش از آنکه برخیزد یا با کسى سخن گوید آیه "إِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ ..." را تلاوت کند و سپس بگوید: "اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ ذُرِّیَّتِه"، خداوند صد حاجت او را برآورد؛ هفتاد حاجت در دنیا و سى حاجت در آخرت».[2]
ب. بعد از همه نمازها(واجب و نوافل)[3]
در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است که اگر نمازگزار بعد از تسبیح حضرت فاطمه زهرا(س) بگوید:
«لَا إِلَهَ إِلَّا الله، إِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً، لَبَّیْکَ رَبَّنَا وَ سَعْدَیْکَ، اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَى ذُرِّیَّةِ مُحَمَّدٍ وَ السَّلَامُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ التَّسْلِیمَ مِنَّا لَهُمْ وَ الْإِیمَانَ بِهِمْ وَ التَّصْدِیقَ لَهُمْ، رَبَّنا آمَنَّا وَ صَدَّقْنَا وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ وَ آلَ الرَّسُولِ فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ، اللَّهُمَّ صُبَّ عَلَیْنَا الرِّزْقَ صَبّاً صَبّاً بَلَاغاً لِلْآخِرَةِ وَ الدُّنْیَا مِنْ غَیْرِ کَدٍّ وَ لَا نَکَدٍ، وَ لَا مَنٍّ مِنْ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ إِلَّا سَعَةً مِنْ رِزْقِکَ وَ طَیِّباً مِنْ وُسْعِکَ مِنْ یَدِکَ الْمَلْأَى عَفَافاً، لَا مِنْ أَیْدِی لِئَامِ خَلْقِکَ، إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ، اللَّهُمَّ اجْعَلِ النُّورَ فِی بَصَرِی وَ الْبَصِیرَةَ فِی دِینِی وَ الْیَقِینَ فِی قَلْبِی وَ الْإِخْلَاصَ فِی عَمَلِی وَ السَّعَةَ فِی رِزْقِی وَ ذِکْرَکَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ عَلَى لِسَانِی وَ الشُّکْرَ لَکَ أَبَداً مَا أَبْقَیْتَنِی، اللَّهُمَّ لَا تَجِدُنِی حَیْثُ نَهَیْتَنِی وَ بَارِکْ لِی فِیمَا أَعْطَیْتَنِی، وَ ارْحَمْنِی إِذَا تَوَفَّیْتَنِی، إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ»، در این صورت، خداوند، تمام گناهان او را آمرزیده، و از همان لحظه و روز و ماه و سال تا سال دیگر، از نادارى، نیازمندى، دیوانگى، جذام، پیسى، مرگ بد و از هر گرفتارى و بلایى که از آسمان به زمین فرو میآید عافیت میبخشد. و براى او در برابر این عمل، شهادت به کلمه اخلاص «لا إله إلّا الله» همراه با ثواب آن تا روز قیامت نوشته میشود، و پاداش آن مسلّماً بهشت است.[4]
ترجمه دعا: معبودى جز الله نیست، «براستى که خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود میفرستد؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید، بر او درود فرستید و کاملاً تسلیم [فرمان او] باشید». آرى، اى پروردگار ما، آرى. خدایا! بر محمّد و آل محمّد و اهل بیت و فرزندان حضرت محمّد درود فرست. و سلام و درود و رحمت و برکات خداوند بر او و ایشان باد، گواهى میدهم که ما تسلیم آنانیم، به ایشان ایمان آورده و آنان را راستگو میدانیم. خدایا! ایمان آوردیم و تصدیق نمودیم و از پیامبر و خاندانش پیروى نمودیم، پس ما را از جمله گواهان بنویس.
خدایا! روزیاى که ما را به خواستههاى آخرت و دنیا برساند، بسیار بسیار بر ما فرو بار، بدون اینکه سخت بکوشیم و اندک بدست آوریم، و یا کسى از آفریدگانت بر ما منّت نهد، بلکه روزى وسیع و گسترده و پاکیزهات را از دست پُر رحمت خویش همراه با پاکدامنى، و نه از دست خلایق پستت [به ما ارزانى دار].
خدایا! در دیدهام روشنایى، و در دینم بصیرت و روشندلى، و در عملم اخلاص، و در روزیام وسعت، و یادت را در شبانه روز بر زبانم قرار ده، و سپاسگزارى از خویش را پیوسته و تا زمانى که در این دنیا پایندهام داشتهاى، ارزانیام دار.
خدایا! هرگز مرا در آنجا که نهى فرمودهاى(یعنى گناهان و غفلت) نیاب، و آنچه که عطا فرمودهاى پر خیر و برکت گردان، و هنگامى که جانم را میستانى بر من رحم کن، به راستى که تو بر هر چیز توانایى.
جمعبندی:
1. هرچند که خواندن آیه قرآن و صلوات بر پیامبر(ص) در هر وقت و زمانی ایراد ندارد، اما با توجه به روایت اول؛ خواندن این آیه شریفه - به همراه دعای بعد از آن - تنها بعد از نماز صبح و نماز مغرب مستحب است. ولی در روایت دوم؛ سفارش به ذکر و دعایی شده است که مستحب است بعد از تسبیحات حضرت فاطمه(س) در همه نمازها خوانده شود و آیه شریفه «إِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ...» بخشی از آن میباشد.
2. به هرحال؛ در روایتی از امام علی(ع) سفارش شده است که اگر کسی این آیه را شنید، زیاد صلوات بفرستد.[5]
[1]. احزاب، 56: «خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود میفرستد؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید، بر او درود فرستید و سلام گویید و کاملاً تسلیم [فرمان او] باشید».
[2]. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 156، قم، دار الشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، 1406ق؛ شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، ص 62، نجف، مطبعة حیدریة، چاپ اول، بیتا؛ در برخی منابع در ادامه اینگونه آمده است: «... وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ»؛ ابن طاووس، علی بن موسی، فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 230، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، 1406ق.
[3]. شیخ طوسی و سید ابن طاوس؛ خواندن این دعا را ذیل اعمال بعد از نمازهای واجب و نوافل(51 رکعت) ذکر کرده و خواندن آنرا مستحب دانستهاند.
[4]. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 135 – 137؛ شیخ طوسی در «مصباح المتهجد» ای دعا را کوتاه؛ یعنی تا «فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ» ذکر کرده است. شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج 1، ص 51، تهران، المکتبة الإسلامیة، بیتا.
[5]. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، ص 119، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.
■ کسي که روی صندلي نشسته و نماز می خواند، اگر محل قرار گرفتن دست باندازه ای نباشد که کل کف دست در سجده روی آن قرار بگيرد آیا در حال سجده اگر دست روی زانو باشد اشکال دارد؟
نظر مراجع در این رابطه عبارتست از:
مقام معظم رهبری: در هنگام سجده اگر می تواند باید کف دست را بر محلی قرار دهد و قرار دادن بر زانو کافی نیست.
آیت الله مکارم: فردي که بر اثر ناتواني روي صندلي نماز مي خواند اگر مي تواند هنگام سجده روي ميز سجد ...
■ وقت نماز ظهر و عصر چه زمانی است؟
اگر چوب يا چيزي مانند آنرا ، راست در زمين هموار فرو برند صبح كه خورشيد بيرون ميآيد ، سايه آن بطرف مغرب ميافتد و هر چه آفتاب بالا ميآيد اين سايه كم مي شود و در شهرهاي ما در اول ظهر شرعي[1] به آخرين درجه كمي ميرسد و ظهر كه گذشت ، سايه آن به طرف مشرق بر ...
■ اهميت و جايگاه نماز را از ديدگاه قرآن بيان كنيد؟
نگاهي گذرا به آيات قرآن كريم گوياي اهميت زياد نماز در اين كتاب آسماني مي باشد كه در اينجا جهت پاسخ به اين سوال به بررسي اجمالي جايگاه و اهميت نماز از منظر قرآن مي پردازيم.
يك – معرفي نماز به عنوان فريضه اي كه در هيچ حالتي از انسان ساقط نمي شود
در ...